Rozszerzające się w Europie Oświecenie, to przede wszystkim popularyzacja badań naukowych, których naturalną konsekwencją były nowe teorie. Teorie – wymagające spisanego na papierze rozpowszechnienia.
Mnogość publikacji była tak duża, że żeby nadążyć z bieżącą lekturą wszystkich treści – należałoby zainwestować w porządny kurs szybkiego czytania i znacząco poszerzyć przestrzeń biblioteczną dla pomieszczenia niezliczonych ilości opasłych tomisk i rewolucyjnych książęk, których przełomowe artykuły czy oświeceniowe wywody były częścią. Stąd też, na popularności zyskiwały czasopisma naukowe, stanowiące najlepsze źródło wiedzy o teoriach empirycznych i rozwijających się naukach przyrodniczych.
Oświeceniowego rozpędu nabierała także działalność encyklopedystów – prekursorów prawdziwej, intelektualnej rewolucji, takich jak Diderot czy A'Alambert. Wydawana od 1751 do 1772 roku, przełomowa Wielka Encyklopedia Francuska - wzbogacona była o potężną ilość materiałów ilustracyjnych, składających się na 11 tomów oddzielnych publikacji.
Nabierające pod wezwaniem oświeceniowych myśli Woltera czy Rousseau na sile: nauka, przemysł i rzemiosło, współgrały z rozwojem piśmiennictwa, produkcji wydawniczej i drukarstwa. Książki tym samym traciły swój charakterystyczny do tej pory, ogólny styl i nabierają zabarwień branżowych, ukierunkowanych, zdefiniowanych jako fachowe.
Wzrost produkcji wartościowych książek wywarł także wpływ na kształt i ewolucję bibliotek, które stawały się podstawowym elementem narodowego wychowania. Powstały skonkretyzowane dziedziny naukowe i dyscypliny wiedzy i powszechne stawało się dokładne katalogowanie pozycji książkowych, co ułatwiało znacząco dostęp do konkretnych źródeł i zapisów. Dopełnieniem wyodrębnienia konkretnych dyscyplin było powstanie bibliotek specjalistycznych, w których zasobach znajdowały się jedynie tematyczne publikacje, dostosowane do określonego charakteru danych instytucji.
Na pierwszy plan rodzimego Oświecenia wyłoniła się inicjatywa Andrzeja Stanisława i Józefa Andrzeja Załuskich, którzy wspólnymi siłami powołali dożycia warszawską bibliotekę publiczną – będącą wówczas jedną z największych i najbogatszych w publikacje tego typu jednostek na całym Starym Kontynencie. Dla zapewnienia książnicy szans na dalszy rozwój – Załuscy przekazali bibliotekę na mocny formalnego aktu w ręce fundacyjnych jezuitów. Biblioteka trafiła finalnie pod opiekę Komisji Edukacji Narodowej, stając się tym samym własnością narodu. Wkrótce – sejm przyznał jej egzemplarz obowiązkowy. Jednak wywiezienie bibliotecznych zbiorów w 1795 roku do Petersburga – stanowiło ostateczny kres działania tej przełomowej instytucji.
